Kamermuziekvereeniging Rotterdam
De Doelen, Jurriaanse Zaal
dinsdag 11 november 2025, 20.15 uur
voorprogramma om 19:30: Nemea Quartet
Marmen Quartet
Johannes Marmen, viool
Laia Valentin Braun, viool
Sinéad O’Halloran cello
Bryony Gibson-Cornish, altviool
Joseph Haydn (1732-1809): Strijkkwartet in F opus 50 nr. 5 ‘Ein Traum’ (1787)
Allegro moderato
Poco adagio (‘Ein Traum’)
Menuetto: Allegretto
Finale: Vivace
Béla Bartók (1881-1945): Strijkkwartet nr. 2 opus 17 Sz.67 (1917)
Moderato
Allegro molto capriccioso
Lento
pauze
Garth Knox (*1956): Secret Letters (2023)
Over the waves
Running
Dream (and Jig)
Blessing
Claude Debussy (1862-1918): Strijkkwartet in g (1893)
Animé et très décidé
Assez vif et bien rythmé
Andantino, doucement expressif
Très modéré
Marmen Quartet
Het Marmen Quartet beheerst een repertoire van Haydn tot hedendaags. Vorig seizoen gaven ze de wereldpremière van Garth Knox’ Secret Letters, voor hen geschreven als begeleidend stuk bij Janáčeks Intieme Brieven. In 2023 maakte het kwartet zijn Australische debuut met een werk van Hannah Kendall voor het Quartetthaus-project van de Australian National Academy of Music. Momenteel werken ze aan een project met componist Samuel Adams en percussionist DOMNIQ. Afgelopen januari bracht het Marmen Quartet zijn debuutopname uit met Ligeti en Bartók. Het kwartet speelde in zalen en festivals van het Verenigd Koninkrijk, waaronder Wigmore Hall en BBC Proms, in Berlijn, Frankfurt, Stockholm, Malmö en Muziekgebouw Eindhoven, en op festivals in Lockenhaus, Mecklenburg-Vorpommern, Rheingau, Heidelberg en Zeister Musiekdagen, evenals de strijkkwartetfestivals van Amsterdam, Barcelona en de Gulbenkian Foundation. Recente optredens waren onder meer in Calgary en bij de Banff International String Quartet Competition.
Het Marmen Quartet werd in 2013 opgericht aan het Royal College of Music en is daar teruggekeerd als Quartet in Association. Het kwartet ontving een Guildhall School of Music String Quartet Fellowship (2018-2020) en studeerde aan de Hochschule für Musik in Hannover bij Oliver Wille, en in Londen bij Simon Rowland-Jones en John Myerscough (Doric Quartet). Steun kwam van de Musicians Company/Concordia Foundation, de Hattori Foundation, Help Musicians en de Royal Philharmonic Society. Het Marmen Quartet is een officieel Pirastro Artist.
Een kwartet voor de Pruisische koning
Joseph Haydn was een man van 55 toen de Weense uitgever Artaria zes strijkkwartetten van hem publiceerde, opus 50. Dat was in 1787. Haydn had ze opgedragen aan de Pruisische koning Friedrich Wilhelm II, een begaafde amateur cellist die ook muziek bestelde bij Luigi Boccherini en Wolfgang Amadeus Mozart. Met deze werken zette Haydn de lijn voort van zijn spraakmakende Russische kwartetten opus 33 uit 1781 waar Mozart zo van onder de indruk was. Het Strijkkwartet in F opus 50 nr. 5 is een fraai voorbeeld van democratie der spelers en een smakelijke mix van ernst en ‘esprit’. Het lieflijke thema van het tweede deel gaf later natuurlijk aanleiding tot de bijnaam ‘Ein Traum’.
Een strijkkwartet uit de oorlog
Rond de tijd van het ontstaan van zijn Tweede strijkkwartet beleefde Béla Bartók een van de moeilijkste tijden uit zijn leven. In 1911 was zijn Hertog Blauwbaard door de Opera van Boedapest afgewezen als onuitvoerbaar. Na nog enkele tegenvallers had Bartók zich uit het openbare muziekleven teruggetrokken en zich geheel gewijd aan de verzameling van volksmuziek. Daarom kwam zijn Tweede strijkkwartet langzaam van de grond, tussen 1915 en 1917, midden in de Eerste Wereldoorlog. Bartók zocht hier naar een evenwicht tussen volksmuziek en ‘kunstmuziek’ en schreef met dit kwartet een van zijn meest introverte en persoonlijke werken. Het eerste deel ontkiemt uit een zoekend thema in de altviool, wordt voortgedreven tot een gepassioneerde climax, heeft sterke herinneringen aan het begin en eindigt ambivalent. Het progressieve tweede deel houdt het midden tussen ritmische plattelandsmuziek en hoekig expressionisme dat Bartók later nog sterker zou bezigen. Het laatste deel is opnieuw in zichzelf gekeerd en eindigt in fatalistische sfeer.
Garth Knox: Geheime brieven
De titel van dit opdrachtwerk van de Ierse componist Garth Knox voor het Marmen Quartet is een woordspeling op Leoš Janáčeks Strijkkwartet ‘Intieme Brieven’. In plaats van liefdesbrieven gaat Knox’ stuk over de ‘geheime communicatie’ tussen de leden van het kwartet, waarbij elk van de vier delen de muzikale persoonlijkheid van één speler verkent.
Garth Knox licht het werk als volgt toe: ‘Het eerste deel wordt geleid door de eerste viool, die geleidelijk de andere leden in het kwartet verzamelt en hen vervolgens over een zachte reeks golven leidt, waarbij de eerste viool steeds hoger boven de anderen uitstijgt. Verderop keert de muziek terug naar het begin en worden de eerste brieven uitgewisseld, als hoorbare sporen van pen op papier. Dan neemt de altviool nogal dwingend het initiatief en breekt de eerste ruzie uit en volgt een fuga van slagen en beledigingen totdat het kwartetgeluid oplost in ruis en terugkeert naar ‘normaliteit’. De cello neemt de leiding in het derde deel met een kristalheldere hoge sololijn in natuurlijke boventonen, met als gevolg onrust en onzekerheid, en het verschijnen van de geest van een jig (Engelse springdans), een geheime verwijzing naar een recent huwelijk.
In de derde briefwisseling breekt opnieuw ruzie uit, gekalmeerd door de tweede viool, waarna een koraalachtige zegening klinkt, geïnspireerd door de mannenkwartetten van Sardinië.
Het kwartet vindt zijn evenwicht en rust in een hernieuwd gevoel van saamhorigheid en bevestiging. Secret Letters werd in opdracht van het Marmen Quartet geschreven, met financiële steun van de Arts Council of Ireland. Wereldpremière tijdens de NSQF Irish Tour, oktober 2023.’
Eenling van Debussy
Claude Debussy was eenendertig toen hij zijn enige Strijkkwartet in g componeerde, bestemd voor de Société Nationale die ook de première door het Ysaÿe Kwartet op 29 december 1893 organiseerde. Debussy had zich globaal aan de traditionele vierdelige vorm van het strijkkwartet gehouden en de delen door eenzelfde kernmotief tot een cyclisch geheel gevormd. Toch kreeg zijn Strijkkwartet een zeer omzichtig onthaal bij de première. Zo ook bij de uitvoering in Brussel twee maanden later. De befaamde violist Eugène Ysaÿe had al bij de repetities zijn medespelers met moeite kunnen overtuigen. Nee, deze muziek was niet verward en onsamenhangend, maar, integendeel, glashelder. Menig maal had hij op het punt gestaan de uitvoering maar af te blazen, omdat het instuderen zo moeizaam verliep. Alleen Paul Dukas was vol lof in zijn recensie over de première. Hij prees de gebondenheid van de vorm, de bekoorlijkheid van de dissonant en de helderheid van de melodische lijn.
De vermaarde Belgische musicoloog Gevaert, directeur van het Brussels Conservatorium, kwam bij de uitvoering door het toenmalige Ysaÿe Kwartet in februari 1894 te laat. Daarom begonnen de vier spelers opnieuw. Na afloop verklaarde Gevaert, dat hij niets had begrepen van dit harmonisch gemurmel. Hij meende echter dat dit de eerste levenstekenen van een kunst voor de toekomst zouden kunnen zijn en dat de tijd wel zou beslissen. Deze omzichtige woorden zijn achteraf volkomen waar gebleken.
Clemens Romijn
voorprogramma: Nemea Quartet
W.A. Mozart (1756-1791): Strijkkwartet nr.15 in d klein
I. Allegro moderato
II. Andante
Giovanni Sollima (1962): Sonnets et rondeaux
I. Sonnet
II. Rondeau (Allegro)
III. Sonnet (Lento)
IV. Rondeau (Allegro)
V. Sonnet
VI. Rondeau (Allegro)
Het Nemea Quartet, opgericht in 2024 bestaat uit vier jonge Spaanse musici die in Nederland wonen: Jaime Arsenio Gómez Pomar, Carla Meléndez Ledezma, Elena Suárez Franco en Lucía Pérez Dezcallar.
Zij studeren momenteel aan Codarts Rotterdam in de Master, waar ze kamermuziekles volgen bij Eva Stegeman.
Via Codarts gastdocent Marc Danel (Quatuor Danel) kwamen zij in aanraking met de Nederlandse Strijkkwartet Academy (NSKA) waar ze lessen volgden bij Marc Danel, Dennis Brott, Judith van Driel, Pierre Colombet en Gilles Millet.
Ook Gordan Nikolić werkte met het kwartet. Op deze manier ontwikkelden zij een eigen muzikale identiteit, gekenmerkt door een samenhangende klank en een sterke toewijding aan het repertoire.
Sinds hun debuut in de Talent Break lunch-serie (een samenwerking tussen Codarts en de Doelen) traden zij op tijdens de Heerenhuyskamerconcerten, in Het Park (Rotterdam) en in Mijas (Málaga).
Daarnaast namen zij deel aan het kamermuziekprogramma van het Fame’s Institute in Noord-Macedonië, waarmee zij hun positie binnen de Europese kamermuziekscène verder hebben versterkt.
volgend concert: donderdag (!) 11 december 2025
Barbican Quartet speelt Haydn, Szymanovski, Clarke en Ravel