“Het Visioen van Berlage”
Kamermuziekvereeniging Rotterdam
De Doelen Jurriaanse Zaal
donderdag 21 mei 2026, 20.15 uur
19:30 voorconcert
Berlage Saxophone Quartet m.m.v. Vincent Bijlo
Lars Niederstrasser, sopraansaxofoon
Peter Vigh, altsaxofoon
Juani Palop, tenorsaxofoon
Eva van Grinsven, baritonsaxofoon
Erwin Schulhoff (1894–1942): Alla marcia militaristica in modo europaico Skizze 1 *
Alla Czeca uit 5 Stücke für Streichquartett *
Johann Sebastian Bach (1685-1750): Aria & Quodlibet uit Goldberg-variaties *
Claude Debussy (1862-1918): Menuet uit Suite Bergamasque **
Erwin Schulhoff: Alla tarantella uit 5 Stücke für Streichquartett *
Frederic Mompou (1893–1987): Selectie uit Musica Callada **
Erwin Schulhoff: Alla marcia militaristica in modo europaico Skizze 2 *
Joey Roukens (1982): Quodlibet
Erwin Schulhoff: Alla napoletana ‘Anhang zu den 5 Stücken für Streichquartett’ *
Alla marcia militaristica in modo europaico Skizze 2 *
Saskia Venegas (1983): Pantheon der Mensheid
* arrangement Peter Vigh
** arrangement Max Knigge
Berlage Saxophone Quartet
Het Berlage Saxophone Quartet (BSQ) streeft ernaar het saxofoonkwartet te promoten in de klassieke muziekwereld. Daartoe combineert het kwartet diepgang en verfijning, een aansprekende presentatie en samenwerking met andere disciplines. Altsaxofonist Peter Vigh is tevens huisarrangeur en componist. Opgericht in 2008 in de klas van Arno Bornkamp op het Conservatorium van Amsterdam, won het Berlage Saxophone Quartet een Stipendium op het Deutsche Musikwettbewerb (2011), de Dutch Classical Talent Award (2013) en de Kersjes Prijs (2015). Het kwartet bekwaamde zich verder bij het Artemis Quartett in Berlijn. Hun drie CD’s SaxoFOLK, In search of freedom en Goldberg Variations (MDG) ontvingen veel lof van de binnen- en buitenlandse pers. Het BSQ geeft concerten, maakt voorstellingen en videoclips met onder meer schrijver/verteller Jan Brokken, muziektheatergroep Via Berlin, lichtkunstenaars van het Blauwe Uur en filmregisseur Sander Burger. Het repertoire van het kwartet varieert van renaissance tot hedendaags.
Vincent Bijlo
Vincent Bijlo (Amsterdam, 1965) besloot in 1988 zijn studie Nederlands af te breken om cabaretier te worden. Zijn eerste voorstelling Made In Braille speelde hij 250 keer. Daarna volgden meer dan 25 solovoorstellingen en een aantal shows met anderen. Zo treedt hij regelmatig op met Ellen ten Damme en de Konrad Koselleck Bigband met de voorstelling Het Geluid van Vrijheid, die gaat over oorlog en vrede. Hij werkte in het verleden o.a. samen met Kamerkoor Pa.dam, pianist Maarten van Veen en de Peer Group. Vincent: “Theater leent zich heel goed voor zowel cabaret als historische vertellingen. Wat is er nou leuker dan een mooie avond hebben en ook nog wijzer worden?” Naast cabaretier is Vincent ook schrijver van columns en romans. Hij schreef er tot nog toe zes, waaronder een kinderboek. En dan zijn er natuurlijk ook nog podcasts. Waar haalt hij de tijd vandaan? Zelf zegt hij daarover: “Ik haast me, maar ik neem altijd de tijd, omdat ik hand in hand loop met de tijd”.
Het Visioen van Berlage
In de nieuwe voorstelling Het Visioen van Berlage gaan het Berlage Saxophone Quartet en cabaretier en schrijver Vincent Bijlo aan de hand van het iconische ontwerp het Pantheon der Menschheid van architect Hein Berlage op zoek naar de betekenis van kunst voor de samenleving. Hendrik Petrus Berlage, overgrootvader van Bijlo, presenteerde zijn utopisch vredesmonument in 1915. Als een Gesamtkunstwerk verrijst nu uit muziek, tekst en driedimensionale visuals alsnog het nooit gebouwde Pantheon. Het Visioen van Berlage is een voorstelling waarin klassieke muziek, architectuur en Berlages gedachten over oorlog en vrede, die verbazend actueel zijn, samenkomen.
De voorstelling is onderweg in een tournee van Den Bosch, langs Amsterdam, Rotterdam, Doetinchem, Vught, Den Haag, Hoenderloo, Hilversum en Breda.
Monument voor vrede
Berlage ontwierp het Pantheon tijdens de Eerste Wereldoorlog als een monument voor vrede, menselijkheid en pacifistisch idealisme. Het gebouw moest de mensheid verenigen, los van religieuze of nationale grenzen. Het ontwerp bestaat uit een centrale koepel met daaromheen acht torens. Elke toren vertegenwoordigt een ideaal, zoals vrijheid, moed, bezonnenheid, kennis en vrede. Rondom lagen galerijen – der gedachtenis, der verheffing, der erkenning – met in het hart het Monument der Menschheid. Het Pantheon werd nooit gerealiseerd omdat volgens Berlage de mensheid er nog niet aan toe was; de maatschappelijke fundamenten waren niet stevig genoeg. Vincent Bijlo en het Berlage Saxophone Quartet draaien die gedachte om. Wat gebeurt er als we het Pantheon tóch bouwen en het aan de mensheid tonen? Ontstaat er dan verbroedering? Komt vrede dichterbij? Vincent Bijlo: “Volgens Berlage moet de mens daarvoor vooral afstand doen van het afgrijselijke streven naar zoveel mogelijk bezit. Dat geldt voor grote jongens als Donald Trump, maar net zo goed voor kleine jongens als Vincent Bijlo.”
Pantheon in 3D
In Het Visioen van Berlage wordt het Pantheon letterlijk opgebouwd met realistische driedimensionale lichtprojecties van lichtkunstenaar Jurjen Alkema. De muziek – met werken van onder anderen Erwin Schulhoff, Johann Sebastian Bach, Claude Debussy, Frederic Mompou en Joey Roukens – verbeeldt de architectonische structuur, de spanning en de harmonie van het gebouw. Filosofische teksten zetten het publiek aan tot reflectie. “Je kunt gerust zeggen dat we het Pantheon in wereldpremière brengen,” vervolgt Bijlo. “We verbinden de tijd en de gemoedstoestand van Berlage met muziek. Música Callada van Mompou – een ingetogen en verstild werk – staat voor bezonnenheid en een zeer fijn oog voor detail. De Goldbergvariaties van Bach maken ordening en vrede invoelbaar. Moderne werken van Schulhoff en Roukens verklanken hoop dat er uit de chaos een nieuwe, betere tijd zal ontstaan.”
Nieuw werk van Saskia Venegas
Componist Saskia Venegas schreef speciaal voor deze voorstelling het werk Pantheon der Mensheid. Ze componeerde de muziek op het gedicht Ter Gedachtenis van Henriëtte Roland Holst, dat de dichteres als literaire bijdrage aan het Pantheon schreef. Roland Holst was bevriend met Berlage en deelde diens idealen. Sasia Venegas: “De muziek zoekt de spanning op tussen rouw en hoop, tussen herinneren en handelen. Het is een muzikaal eerbetoon aan wat ons verbindt.” Terwijl het Berlage Saxophone Quartet de compositie in première brengt, draagt Vincent Bijlo het gedicht voor.
Verbeelding
“We spreken het publiek aan op zijn verbeeldingskracht”, zegt Vincent Bijlo. “Verbeelding is de bron van empathie en stimuleert creatief denken. In een polariserende maatschappij zijn verbeelding en visualisatie nodig om tot oplossingen te komen. Idealisme begint bij verbeelding, dromen, fantasie. Je stelt je voor hoe het anders en mooier kan zijn. Als je niet droomt, volgen er ook geen daden.”
Tijdens de voorstelling klinken unieke, nooit eerder openbaar gemaakte geluidsopnamen uit het familiearchief van de familie Berlage. We horen Miep Berlage, dochter van de architect en grootmoeder van Vincent Bijlo, spreken over haar vader en over de Eerste Wereldoorlog. Bijlo: “Ik heb zeer warme herinneringen aan haar. We gingen samen naar de Beurs van Berlage. Voor mij was het de eerste keer, ik was nog een kind. Hand in hand liepen we door het gebouw en ik voelde haar letterlijk gloeien van trots. Op mij heeft vooral de daar aanwezige maquette grote indruk gemaakt. Daarom hebben we, speciaal voor mensen met een visuele beperking, een maquette van het Pantheon der Menschheid gemaakt, die natuurlijk na afloop bevoeld kan worden.”
Volgend concert: dinsdag 9 juni 2026
Leonkoro Quartet speelt Henriëtte Bosmans, Mendelssohn & Schubert