Trio Portici op zondag 22 november

Kamermuziekvereeniging Rotterdam
Concertgebouw de Doelen, Jurriaanse Zaal
zondag 22 november 2026, 12.00 uur
voorprogramma om 11u15: Vasalis kwartet met 3e strijkkwartet van Schumann

Trio Portici
Stéphane De May (piano)
Damien Pardoen (viool)
Luc Tooten (cello)


Frédéric Chopin (1810-1849): Pianotrio in g opus 8 (1828)
Allegro con fuoco
Scherzo: Con moto ma non troppo
Adagio sostenuto
Finale: Allegretto

Antonín Dvořák (1841-1904): Pianotrio nr. 4 in e opus 90 ‘Dumky’ (1891)
Lento maestoso-Allegro molto-Lento maestoso-Allegro molto
Poco adagio-Vivace non troppo-Poco adagio-Vivace
Andante-Vivace non troppo-Andante-Allegretto
Andante moderato-Allegretto scherzando-Moderato
Allegro-Meno mosso-Più mosso (Allegro)
Lento maestoso-Vivace-Lento-Vivace


Trio Portici
Het Belgische Trio Portici werd opgericht in 2005 ter gelegenheid van de 175ste verjaardag van de Belgische Opstand en genoemd naar de opera La Muette de Portici (De Stomme van Portici) van Daniel Auber. Bij de opvoering van deze opera op 25 augustus 1830 in de Muntschouwburg in Brussel barstte de revolutie los. Later dat jaar verklaarde België zich onafhankelijk van Nederland.
Het Trio Portici maakt al jaren indruk met zijn muzikaliteit, technische perfectie en instrumentale beheersing. Het werkte samen met Martha Argerich, Mstislav Rostropovitsj en Jean-Bernard Pommier, en is nauw verbonden met het Belgische koningshuis en gold bij officiële gelegenheden meermaals als muzikaal visitekaartje en nationaal geschenk in het buitenland. Hun uitgebreide discografie bij het label Pavane en hun internationale concertpraktijk bevestigen hun reputatie.
Stéphane de May doceert piano aan het Conservatorium van Rotterdam en is muzikaal leider van het Anniviers Festival in Zwitserland. Damien Pardoen is violist bij het Philharmonisch Orkest van Luxemburg en doceert aan het Koninklijk Conservatorium van Luik. En Luc Tooten was vele jaren eerste cellist bij het Philharmonisch Orkest van Brussel maar speelt nu solo en kamermuziek. Alle drie musici hebben diverse internationale prijzen gewonnen en talloze opnames op hun naam staan.


Een vroeg pianotrio uit Polen
Het is nogal een zeldzaamheid om in een kamermuziekserie muziek van Frédérique Chopin te horen. Of het moet zijn beroemde Cellosonate opus 65 zijn die hij in Parijs omstreeks 1847 schreef voor cellist August Franchomme en samen met hem uitvoerde. Een van de andere drie kamermuziekwerken is het hier uitgevoerde Pianotrio opus 8 uit zijn studiejaren in Warschau, muziek van een achttienjarige. Dat was tien jaar na zijn eerste openbare optreden als pianist in het Radziwiłł-paleis (het huidige presidentiële paleis) in Warschau, genoemd naar de invloedrijke machtige, van oorsprong Litouwse adelsfamilie. Chopins Franse vader, Nicolas, die docent Frans was aan het lyceum in Warschau, hoopte dat zijn zoon de bescherming van deze kunstminnende familie zou krijgen. Inderdaad bezocht Chopin in 1828 de cellospelende prins Radziwill op zijn landgoed in Poznań en gaf les aan diens twee dochters. In die context schreef Chopin zijn Pianotrio opus 8, dat hij aan de prins opdroeg en samen met hem speelde. De bezetting is formeel wel die van een pianotrio, maar het lijkt meer op een pianoconcert, met een steeds dominante pianopartij, een eenvoudige vioolpartij en een meer veeleisende bijdrage van de cello. Zoals de donkere toonsoort g-klein al doet vermoeden is het eerste van de vier delen dramatisch van toon. Na het snelle Scherzo met contrasterend Trio volgt het zangerige Adagio met die typische Chopinklank. En in de Finale is goed te horen dat dit werk in Polen uit Chopins pen vloeide. Hier klinkt een van de belangrijkste muzikale symbolen van het folkloristische Polen in door, de dans krakowiak (naar Krakau).

Elegie en uitgelatenheid uit Bohemen
Tien jaar nadat Chopin als asielzoeker in Parijs zijn toevlucht vond, werd in Nelahozeves in de regio Midden-Bohemen, ten noorden van Praag en gelegen aan de Moldau, Antonín Dvořák geboren als zoon van een slager en restauranthouder. Hij kreeg vioolles vanaf zijn zesde, later piano- en orgelles, speelde in een kamerorkest, schreef zijn eerste composities en verdiepte zich in de Duitse taal, omdat Bohemen destijds nog tot Oostenrijk behoorde. Vanaf zijn achttiende speelde hij elf jaar lang als altviolist in een amusementsorkest bij optredens in cafés, op marktplaatsen en in kiosken, waarbij ouvertures, dansen en potpourri’s ten beste werden gegeven. Intussen ontwikkelde hij zich als autodidact tot een bekwaam componist, voerde zijn werken wel uit met het orkest en gelegenheidsensembles met bevriende musici, maar publiceerde daarvan niets. In het orkest van het Boheems operatheater van Praag werkte hij jarenlang opnieuw als altviolist.

Met al die ervaring was hij gewend aan de combinatie van strijkers en piano. Hij bracht de instrumenten bijeen in vier pianotrio’s, twee pianokwartetten, twee pianokwintetten en diverse werken voor viool of cello en piano. Voor zijn laatste Pianotrio opus 90 gebruikte hij een nieuwe formule die schuilt in de bijnaam ‘dumky’. Die is afkomstig van de Oekraïense dumka, een melancholiek klaaglied in ABA vorm (langzaam-snel-langzaam). Dvořák zette het stuk op in een soort kettingstructuur met zes delen, zes dumky (dumky is meervoud van dumka). De eerste drie dumka’s sluiten zonder onderbreking bij elkaar aan (attacca) en vormen als het ware een eerste blok. De overige drie delen worden gescheiden door rusten en korte of lange fermates. De elegische vierde dumka vormt een soort langzaam deel en eindigt met een lange pauze. De wervelende vijfde is een soort scherzo en de rondo-achtige laatste knoopt qua sfeer weer aan bij het eerste deel. Door deze rapsodische maar toch heldere opzet heerst er een veelvoud aan contrasten en een voortdurende afwisseling van elegie en uitgelatenheid. Met de kettingstructuur in dit bijzondere Pianotrio liep Dvořák vooruit op een praktijk die in de twintigste eeuw gangbaar werd bij Claude Debussy, Béla Bartók en Igor Stravinsky.

Clemens Romijn


voorprogramma om 11:15

Vasalis Kwartet
Aagje Beaumont (viool)
Ivana van der Wende (viool)
Thijs van der Linden (altviool)
Sarah Maas (cello)

Robert Schumann (1810-1856): Strijkkwartet no.3 in A op. 41
Andante espressivo-Allegro molto
Assai agitato
Adagio Molto
Finale. Allegro molto vivace


volgend concert: zondag 7 februari 2027, 12.00 uur
Goldmund Quartet speelt Schubert, Beethoven & Dvořák